Archeologen hebben de contouren van een 24 meter lange boerderij ontdekt in de nieuwe woonwijk Broek-Oost in Hengelo (Nederland). De boerderij dateert uit de Romeinse tijd (100 tot 300 jaar na Christus) en stond zelfstandig op een zandheuvel in een eertijds moerassig landschap langs de Slangenbeek. De vondst van graven in de omgeving die 600 jaar ouder zijn, bewijst dat het gebied al lange tijd door boeren is bewoond.
Het internationale vliegveld Leonardo da Vinci in Fiumicino - Rome is tussen één en drie uur 's nachts onbewaakt. Dat berichtte het weekblad l'Espresso vrijdag in een reportage. Journalisten van l'Espresso waren het grootste vliegveld van Italië binnengedrongen en hadden twee uur lang onbeperkt toegang tot de internationale vertrekhal. De veiligheidspoorten stonden uit en er was niemand om hen te controleren. Op foto's is te zien hoe de journalisten kantoren van onder andere vliegtuigmaatschappij Alitalia waren binnengedrongen, waar ze toegang hadden tot het netwerk. Deuren met opschrift 'staff only' bleken open te zijn en check-in-balies waren onbemand. Ook konden de journalisten de bagagebanden in werking zetten. Pas twee uur voor de eerste vlucht van 5.40 uur kwamen de eerste veiligheidsmedewerkers en passagiers binnen. Een paar dagen later probeerden de journalisten het opnieuw, met hetzelfde resultaat. "Er is absolute vrijheid, je zou 's nachts explosieven kunnen brengen en die 's ochtends, na de normale controle van de rest van de bagage, verder meenemen'', aldus de Italiaanse journalisten. Het vliegveld, dat jaarlijks 33 miljoen passagiers verwerkt, heeft geen commentaar gegeven. De Italiaanse luchtvaartautoriteit Enac zou wel om een onderzoek hebben gevraagd. (Bron: ANP)
Ben jij ook mateloos geboeid door de geschiedenis en de indrukwekkende monumenten en archeologische resten van Rome? De cursus die hierna wordt voorgesteld biedt een overzicht van de geschiedenis van Rome. Van het prille ontstaan als kleine boerengemeenschap aan de Tiber, tot het machtige keizerrijk en de val van het West- West-Romeinse rijk in 476. In deze cursus van Universiteit Vrije Tijd Davidsfonds maakt Leon Mooren je wegwijs in het dagelijks leven, de politieke intriges en de rijke cultuur van wat ooit de hoofdstad van een wereldrijk was.
Rome ontstaat omstreeks 1000 v. Chr. als een kleine boerengemeenschap aan de Tiber. De naburige Etrusken palmen het territorium in en bouwen het uit tot een stadstaat onder het gezag van een koning. Rond 500 v. Chr. verdrijven de Romeinen hun vreemde overheersers en ze vervangen de monarchie door de Republiek. Overzeese veroveringen en burgeroorlogen volgen elkaar op. Tot Octavianus in 30 v. Chr. een nieuwe vorm van monarchie in het leven roept: het Keizerrijk, waarvan hij als keizer Augustus de eerste bekleder was. Vanaf nu streeft Rome openlijk naar wereldheerschappij. De strijd tussen patriciërs en plebejers, de verschillende keizerlijke dynastieën, de installatie van het christendom als staatsgodsdienst, de splitsing in een Oost- en een West-Romeins Rijk, en tenslotte de val van het West-Romeinse Rijk in 476 na Chr. … het komt allemaal aan bod.
Enkele thema’s
- De ontwikkeling van Rome tot stadstaat.
- De overgang van monarchie naar Republiek.
- De verovering van Italië en de opbouw van het overzeese imperium.
- De crisis van de Republiek. De confrontatie met koningin Cleopatra van Egypte.
- De reorganisatie van de staat en het imperium door Augustus.
- Het wereldrijk tot de ondergang van het westelijk imperium in 476 n. Chr.
Prof. Leon Mooren , historicus en classicus, is em. gewoon hoogleraar aan de K.U. Leuven, de KULAK en de K.U. Brussel, waar hij onder andere Geschiedenis van Griekenland en Rome doceerde. Hij was oprichter en coördinator van het Europees Erasmus-uitwisselingsprogramma Oude Geschiedenis. Hij bestudeert vooral de monarchie en de instellingen in de hellenistische koninkrijken en is hoofdredacteur van ‘Studia Hellenistica’.
Praktisch
Woensdagen 24 februari en 3, 17, 24 en 31 maart van 14 – 16.30 u.
Leuven, Provinciehuis (Provincieplein 1, vlakbij het station)
Organisatie: i.s.m. Davidsfonds Reg. Leuven
Prijs: 59 euro - 56 euro (met leraarskaart) - 53 euro (Davidsfondsleden)
Inbegrepen: koffie en syllabus
Info en inschrijvingen:
- Telefonisch: 016-23.41.14 (Jef Scheire) of op 016-310.670 (Universiteit Vrije Tijd)
- Via de website: www.universiteitvrijetijd.be
De directe link naar de cursus is www.davidsfonds.be/uvt/course
Het moet geleden zijn van ergens in de 17de eeuw maar dit jaar, van 6 tot 16 februari, pakt Rome nog eens groots uit met een heus carnavalsfeest. Het stadsbestuur wil het carnavalsfeest opnieuw doen herleven, dit in jumelage met Venetië. Met veel show en veel paarden, zoals dit destijds in Rome ook gebeurde. Het epicentrum van het hele gebeuren situeert zich op Piazza del Popolo. Tot 1870 vierden de Romeinen carnaval als een moment van tijdelijke, collectieve krankzinnigheid, vandaag komt er gelukkig wat meer kunst en cultuur aan te pas.
Van 6 tot 16 februari staan de straten en pleinen van Rome geheel in het teken van carnaval. Venetianen komen opdraven met hun befaamde maskers, muzikanten, acteurs, dansers en paarden beginnen op 6 februari aan een dolle optocht vanaf Piazza del Popolo door de Via del Corso, dit in navolging van de middeleeuwse paardenraces die hier werden gehouden. Tijdens de daaropvolgende dagen zijn er nog verschillende andere parades te zien. Op Piazza Navona en Piazza di Spagna kan je van 6 tot 16 februari genieten van commedia dell’arte voorstellingen voor volwassenen en kinderen.
Vanaf 6 februari kunnen liefhebbers genieten van allerlei evenementen rond het carnavalsfeest. Die dag start om 17 uur op Piazza del Popolo een Grote Parade met verklede figuranten, acteurs, kunstenaars te paard, zestig paarden en antieke rijtuigen en verschillende andere groepen, waaronder ook militaire eenheden. De optocht trekt door de Via del Corso. Van 7 tot 16 februari vertonen straatkunstenaars hun kunsten vertonen tijdens de Sarabanda, eveneens op Piazza del Popolo. Nog steeds op hetzelfde plein, maar dan op 11 februari om 17 uur, begint de Villaggio della Cultura e della Tradizione, een organisatie van de Accademia dell’Arte Equestre, met als thema de relatie tussen Rome, het paard en carnaval. (http://www.teatroequestre.it/carnevale2010).
Op 13 en 14 februari is het de beurt aan I Cavalli di Roma, een festival voor paardenrijkunst, dat elke avond om 18.30 uur van start gaat. De generale repetitie kan je al een dag eerder meemaken, op 12 februari, op hetzelfde uur. Op 14 februari krijg je de kans te zien hoe men in Latijns-Amerika carnaval viert. Van 10 tot 14 uur zullen op Piazza Venezia en langs de Via dei Fori Imperiali twintig groepen uit verschillende Zuid-Amerikaanse landen hun dans- en zangkunsten vertonen onder de noemer Primo Carnevale Latinoamericano a Roma. Op diezelfde dag zal om 15 uur op de Via Tiburtina de achtste editie van het Gran Carnevale Romano van start gaan. (http://www.grancarnevaleromano.it/). Op 13 en 14 februari organiseert de Sant’Atanasio kerk (Via Tiburtina) een parade die van 14.30 tot 19 uur door de straten van deze stadswijk zal trekken.
Het Romeinse carnavalsfeest wordt op 16 februari afgesloten op het Pincio-terras, met traditioneel Romeins vuurwerk dat vroeger afgestoken werd op de ruïnes van het Mausoleo di Augusto. Vooraf, om 18.30 uur, krijgt het publiek op Piazza del Popolo een concert aangeboden door Angelo Branduardi, die voor de gelegenheid uitpakt met renaissance- en barokmuziek, om het carnavalsverleden van Rome terug in herinnering te brengen.
Het Museo di Roma – Palazzo Braschi pakt voor de gelegenheid uit met een speciale tentoonstelling van zowat honderd schilderijen en gravures van het Romeinse carnaval uit vroegere tijden. De kunstwerken worden geleend van ondermeer het Museo di Roma, het Museo di Roma in Trastevere en van verschillende privé-verzamelingen. De tentoonstelling begint op 10 februari en eindigt op 5 april. (http://www.museodiroma.it/mostre_ed_eventi/mostre/carnevale_romano).
Van zaterdag 6 tot en met dinsdag 16 februari, zullen er op Piazza del Popolo, Piazza di Spagna en Piazza Navona een aantal theatervoorstellingen worden opgevoerd. Het gaat om diverse thema-evenementen, gericht op elke leeftijdsgroep. Kinderen jonger dan 10 zullen worden doorverwezen naar de geplande activiteiten in de bibliotheken van Rome, waar poppenspelers en clowns rond de rekken vol met boeken fantastische verhalen vertellen. De meeste feestgangers zullen allicht ook een kijkje nemen op de show van traditionele Japanse dansen op Piazza Navona (13 februari).
Het volledige programma vind je op deze website:
In het Vittoriano in Rome, het monument van koning Victor Emanuel II, in Italië beter bekend als het Altare della Patria, is zopas een tentoonstelling begonnen met als thema de Campagna Romana, schilderkunst uit de late 17de eeuw, toen het pittoreske landschap van het Romeinse platteland nog vol antieke overblijfselen stond en bevolkt werd door grazende kuddes vee. De tentoonstelling brengt een aantal belangrijke kunstenaars samen die de voorbije eeuwen in dit genre actief waren om te eindigen in de 20ste eeuw, met de grote schilders van de Romeinse school. De collectie van zowat 140 werken die worden tentoongesteld bestaat uit zowel schilderijen, aquarellen als tekeningen en prenten. Het materiaal is grotendeels afkomstig uit particuliere collecties en wordt nu voor het eerst aan het publiek getoond. De tentoonstelling is gratis te bezoeken van maandag tot en met donderdag van 9.30 u. tot 19.30 u. en dit slechts tot en met zondag 14 februari a.s.
De kunstenaars waarvan het werk momenteel in het Vittoriano wordt tentoongesteld (onder hen Filippo Anivitti, Onorato Carlandi, Alberto Carosi, Lorenzo Cecconi, Enrico Coleman, Filiberto Corelli, Umberto Coromaldi, Ettore Ferrari, Paolo Ferretti, Charles François Knébel, Edoardo Gioja, Carlo Montani, Gaspar van Wittel, Gaspar Dughet, Jean de Momper, Hendrick van Lint, Jan Frans van Bloemen, Paolo Monaldi, Andrea Locatelli, Alessandro Morani, Enrico Ortolani, Napoleone Parisani, Philipp Peter Roos - Rosa di Tivoli, Filiberto Petiti, Bartolomeo Pinelli, Dante Ricci, Hubert Robert, Giulio Aristide Sartorio, Carlo Levi, Corrado Cagli, Giulio Aristide Sartorio, Aberto Carosi, Giulio Turcato, Ugo Attardi, Francis Trombadori en Martin Verstappen) kwamen soms van ver om in Rome hun talent te demonstreren en hun geluk te beproeven.
Heel wat kunstenaars uit onze streken, de zogenaamde Fiamminghi, vonden in die periode eveneens hun weg naar Rome. Alleen al aan de namen haal je er in het voorgaande lijstje zo enkele uit. In de monumentale stad vonden ze inspiratie maar de favoriete plek van veel artiesten werd het Romeinse platteland en het landschap rond Rome.
In het uitstekende kijk- en wandelboek 'Fiamminghi in Rome - Vlaamse voetsporen in de eeuwige stad'van Hugo Vanermen, Carine Cuypers en Hedwig Zeedijk, komt deze geschiedenis uitstekend tot uiting. Onze voorouders lieten de voorbije eeuwen inderdaad letterlijk hun sporen na in de geschiedenis van Rome. Nooit eerder werd op deze manier in een boek de geschiedenis van deze 'fiamminghi' verteld, de honderden schilders, beeldhouwers, musici, architecten, schrijvers en ambachtslui die van Rome hun tweede vaderland maakten.
Sommigen van hen werden wereldberoemd (bv. Rubens), van anderen, zoals voormelde Martin Verstappen, hebben de meeste mensen allicht nog nooit of amper gehoord. Vele anderen lieten in de eeuwige stad echter letterlijk hun sporen na. Zo is de aartsengel Michaël op de beroemde Engelenburcht in Rome vervaardigd door een Vlaming. In hartje Rome staat een kerk met een duizendjarige geschiedenis die San Giuliano dei Fiamminghi heet. In de Sint-Pietersbasiliek bevindt zich een beeld van de zoon van de maker van Manneken Pis. Het zijn slechts enkele van de vele voorbeelden.
Maar terug naar de tentoonstelling in het Vittoriano. De bedoeling van de tentoonstelling is het publiek laten kennismaken met een aparte periode in de kunstgeschiedenis. De vitaliteit en de mythe van het Romeinse platteland worden in de getoonde kunstwerken, die alles samen een periode van zowat 400 jaar omvatten, treffend tot uiting gebracht. Tevens zijn de kunstwerken blijvende getuigen van een landschap dat sindsdien soms grondig veranderde.
Het gaat om een een stukje Romeins verleden dat, indien niet vereeuwigd door de vele kunstenaars, voorgoed verloren zou gegaan zijn. Stendhal, de Franse schrijver die in zijn werk zowel romantische als realistische invloeden verenigde, schreef in 1827 al lyrisch over de schoonheid en harmonie van het Romeinse platteland, als zijnde een plek van immense eenzaamheid, een oase van rust die zich toch vlakbij de veel drukkere stad bevond, met een weelderige vegetatie en een gevarieerd landschap dat bezaaid was met de ruïnes van aquaducten, gebouwen en oude graven. Qua grootsheid vond Stendhal dat onweerstaanbaar en blijkbaar konden veel andere kunstenaars in de voorbije eeuwen evenmin weerstaan aan de charmes van de Campagna Romana.
La Campagna Romana dai Bamboccianti alla Scuola Romana
Complesso del Vittoriano
Via di San Pietro In Carcere
Open van maandag tot donderdag van 9.30 u. tot 19.30 u.
(openingstijden kunnen in het Vittoriano weleens variëren, best steeds telefonisch controleren)
+39 066780363 - +39 066780664
Toegang: gratis
Tijdens een persconferentie in hotel Quirinale in Rome hebben twee Britse amateurarcheologen en filmmakers bekendgemaakt dat ze de bronnen van het aquaduct van Trajanus hebben ontdekt. Dat is een mysterie dat archeologen al eeuwenlang bezighoudt. Edward – ‘Ted’ voor de vrienden – en Michael ‘Mike’ O'Neill ontdekten in een weiland, vandaag een voederplaats voor varkens, onder een sinds lang verlaten en overwoekerde kapel een reeks tunnels en waterreservoirs. Het zou gaan om het nymfaeum van Trajanus. De plek bevindt zich dicht bij de oevers van het kleine Lago di Martignano, vlakbij het grotere en beter bekende Lago di Bracciano, ruim 30 km van Rome. De nymphaea uit de Romeinse tijd bestonden meestal uit een ronde zaal, gedecoreerd met beelden en beschilderingen. Zij dienden als heiligdom, reservoir en verzamelruimte.
Het duo was bezig met de voorbereiding van een documentaire over aquaducten in Rome. Ze vermoeden dat ze het nymfaeum hebben gevonden dat gebouwd was rond de hoofdbron van de Aqua Traiana, een groot aquaduct dat keizer Trajanus in het jaar 109 liet aanleggen. Deze watervoorziening liet in de oudheid ondermeer de watermolens draaien voor het malen van graan en voorzag de omgeving van Trans Tiberim (het huidige Trastevere) van water. Lorenzo Quilici van de Universiteit van Bologna, een hoogleraar gespecialiseerd in antieke topografie en een expert op het gebied van oude aquaducten, steunt de visie van de Britten. Hij meent dat het reservoir en de fundamenten van de kapel deel uitmaakten van een omvangrijk nymfaeum, een monumentaal gebouw met bassins ter ere van watergoden uit de klassieke oudheid.
Vader en zoon O’Neill, tevens enthousiaste amateurarcheologen, zijn al enkele jaren bezig met onderzoek naar de hydraulische systemen en watervoorzieningen uit het Oude Rome. De ondergrondse kamers die werden ontdekt bevinden zich onder de oude kapel van Santa Fiore, dichtbij het Braccianomeer. Het kostte het duo heel wat doorzettingsvermogen en overredingskracht bij de overheid om toegang te krijgen tot de site. Hun ontdekking dateert van juni vorig jaar. De ondergrondse ruimte bevindt zich zo’n drie meter onder de oude kapel en bestaat uit twee ovaalvormige kamers. Die waren dichtgemetseld, vermoedelijk in de periode dat de kapel werd gebouwd. Toen het team in gezelschap van Lorenzo Quilici toegang kreeg tot de verborgen kamers ontdekt ze fraai metselwerk in haast onberispelijke staat en dat onmiddellijk als oud-Romeins werd geïdentificeerd. De blauw gekleurde kamers, versierd met veelkleurige bakstenen, geven toegang tot een lange galerijachtige tunnel, die het begin vormt van het aquaduct.
Het aquaduct van Trajanus bleef in gebruik tot inval van de Goten in 537. Het werd tussen 1605 en 1615 herbouwd door paus Paulus V die het omdoopte tot de Aqua Paola. Het systeem voert tot vandaag nog steeds water naar Rome en voorziet ondermeer de fraaie Fontana dell'Aqua Paola op de Gianicolo-heuvel van water. Het water waarmee de Vaticaanse tuinen worden besproeid is eveneens afkomstig van dezelfde bron. Archeologen wisten wel dat het water van de Aqua Traiana afkomtig was uit de buurt van het Braccianomeer en waarschijnlijk werd gevoed door meerdere kleine en grotere bronnen. De exacte locatie daarvan werd echter nooit ontdekt. Wel bekend zijn de munten die Trajanus liet slaan naar aanleiding van de voltooiing van de bouw van zijn aquaduct. De afbeelding op die munten, een riviergod liggend onder een grote boog geflankeerd door kolommen, zou het nu ontdekte nymfaeum kunnen zijn.
De Aqua Traiana bracht zeer zuiver bronwater naar de Gianicolo, bestemd als bad- en drinkwater. Met een kleiner zijaquaduct werd een gedeelte van het water tot in de omgeving van het huidige Vaticaanstad gebracht, waar het mogelijk de Naumachie van Trajanus van water voorzag. De Naumachia Traiana was een groot stadion dat werd gebruikt voor het naspelen van zeeslagen (naumachiae). Dit stadion bevond zich ten zuiden van de Vaticaanse heuvel. De extravagante zeeslagen waren populair onder de Romeinse bevolking en een aantal jaren eerder liet keizer Domitianus in deze buurt reeds een een grote naumachie bouwen. Zijn opvolger Trajanus liet deze echter na een grote brand in het Circus Maximus afbreken om met de stenen het circus te kunnen herstellen. In 109 liet Trajanus zelf een nieuwe naumachie bouwen, mogelijk op dezelfde plaats als de Naumachie van Domitianus.
In de middeleeuwen verviel het enorme gebouw tot een ruïne, waarna het vrijwel volledig verdween. De buurt tussen de Vaticaanse heuvel, de Engelenburcht en de Via Cornelia stond tot aan de 11de eeuw nog wel bekend als naumachiae en in de 8ste eeuw werd hier de kerk San Pellegrino in Naumachia gebouwd. Restanten van de oorspronkelijke Naumachie zijn ten noordwesten van de Engelenburcht teruggevonden. Twee delen van de fundamenten van tribunes, met gewelfde gangen en restanten van vier rijen zitplaatsen, zijn bewaard gebleven. Uit onderzoek bleek dat op deze fundering waarschijnlijk nog hogere tribunes waren gebouwd die via trappen bereikbaar waren. Onder de arcaden van vele ingangen waren winkels en bordelen gevestigd, waarmee de constructie van de Naumachie te vergelijken was met het circus of het amfitheater.
De bewaard gebleven constructie is gemaakt van beton bekleed met baksteen, wat typerend is voor de tijd van Trajanus. De muren waren bekleed met een waterwerende specie en voorzien van drainagepijpen, waardoor vrijwel zeker is dat dit geen gewoon circus was, maar een stadion waar waterspelen werden gehouden. Door de grote afmetingen van de naumachie werd wel lange tijd gedacht dat dit wel een circus was. Op oude kaarten van Rome in de oudheid staat het gebouw dan ook aangegeven als "Circus van Hadrianus", mogelijk vanwege het Mausoleum van keizer Hadrianus (de huidige Engelenburcht), dat er direct naast stond.
De bronnen waarmee Trajanus zijn watervoorziening liet voeden, waren ook voor de Etrusken al erg belangrijk. Ook de Romeinen hadden goed begrepen dat zuiver, vers drinkwater een grote verbetering op het vlak van hygiëne en sanitair betekende. Het is geen toeval dat het Romeinse rijk zich ten tijde van Trajanus op het hoogtepunt van zijn macht bevond. De Aqua Traiana was het tiende aquaduct dat in Rome gebouwd werd. Voordien kreeg de wijk Trans Tiberim alleen drinkbaar water aangevoerd van aquaducten op de oostelijke oever van de Tiber, dat via pijpleidingen aan bruggen naar de wijk moest worden gebracht. In de eerste eeuw was de bevolking in Trans Tiberim echter sterk toegenomen en dat maakte de aanvoer van meer water noodzakelijk.Het reeds bestaande Aqua Alsietina aquaduct had ook Trans Tiberim als eindpunt, maar voerde ondrinkbaar water aan dat alleen werd gebruikt voor het vullen van de Naumachie van Augustus en voor de landbouw.
Het grootste deel van de Aqua Traiana lag op grondniveau, pas bij het naderen van de stad ging het aquaduct op arcaden boven straatniveau verder. De maximale hoogte van het aquaduct was zes meter. Doordat het hoofdreservoir op de top van de Gianicolo stond, kon men de kracht van het naar beneden stromende water gebruiken om een aantal watermolens aan te drijven, die voor de industrie werden gebruikt. De kracht van het water was groot genoeg om ook de wijken van de stad op de oostelijke oever te bedienen. Via de leidingen aan de bruggen kwam zo voor het eerst water van de westelijke oever het stadscentrum binnen. Het belangrijkste eindpunt waren de Thermen van Trajanus op de Oppius, die de keizer gelijktijdig had laten bouwen.
Een gedeelte van dit aquaduct staat nog steeds overeind, ondermeer langs de Via Aurelia, maar ook ondergronds zijn restanten teruggevonden. In tegenstelling tot de andere aquaducten, zijn er van de Aqua Traiana niet veel details meer bekend. Dit komt doordat dit aquaduct pas werd gebouwd nadat de Romeinse schrijver Frontinus zijn beroemde standaardwerk over de Romeinse watervoorziening al had geschreven, de aquis urbis Romae, ook bekend als de aquae ductu. Daarin wordt de geschiedenis en de capaciteit van de verschillende aquaducten nauwkeurig beschreven.
De O'Neills leiden een klein productiehuis voor het maken van documentaires en films, Meon Htdtv Productions Ltd. Beiden zijn gefascineerd door de watervoorziening in de oudheid en de hydraulische technieken uit die periode. Ze voeren dan ook al jaren een diepgaand onderzoek naar de aquaducten van Rome. Ze documenteren en filmen deze oude structuren vanuit een historisch oogpunt maar schenken ook aandacht aan latere restauraties en de huidige staat van de aquaducten.
Wetende dat tot vandaag watervoorziening in heel wat delen van de wereld een groot probleem is, blijft het fascinerend om te zien hoe de Romeinen in de oudheid die problemen al hadden opgelost. Lorenzo Quilici, hoogleraar oude topografie aan de Universiteit van Bologna, noemt het verbazingwekkend dat het nymfaeum eeuwenlang verborgen bleef. De site wordt nu verder onderzocht, hopelijk gerestaureerd en ooit toegankelijk gemaakt voor het publiek.
Hier kan je enkele trailers bekijken van de toekomstige documentaire over de ontdekking:
De archivering van de documentatie over 'oorlogspaus' Pius XII is voltooid tegen 2014-2015. Daarna kan paus Benedictus XVI de archieven openstellen voor onderzoek. Dat zegt bisschop Sergio Pagano, hoofd van de geheime archieven van het Vaticaan, aan de Italiaanse krant ‘Il Messagero’. Bisschop Pagana vraagt begrip omdat de archivering zo lang op zich laat wachten, maar hij beklemtoont dat de catalogisering en organisatie van de meer dan 16 miljoen documenten, ruim 15.000 thematische dossiers en 2.500 bladen uit de periode van 1939 tot 1958, geen sinecure is. Het Vaticaan publiceerde onder leiding van de Franse jezuïet Pierre Blet eerder al een compilatie van de oorlogsarchieven in niet minder dan elf boekdelen. Die werden tot op heden - enkele uitzonderingen niet te na gesproken – nauwelijks door ‘specialisten’ van het pontificaat van oorlogspaus Pius XII geraadpleegd. Eerder werden ook al de documenten tot 1939, die betrekking hadden op de nuntiatuur en Duitsland, voor onderzoek vrijgegeven. (Bron: KerkNet/CNA/CWN)
Op een oude Romeinse begraafplaats in Vagnari, Zuid-Italië, is voor het eerst een skelet gevonden van een Oost-Aziaat. De man was vermoedelijke een slaaf van de Romeinen. Een groep onderzoekers van de McMaster universiteit in Hamilton (Canada) haalde onlangs een Romeins kerkhof leeg en stuitte bij DNA-onderzoek op het skelet van een man met Aziatische voorouders. De man leefde in de eerste of tweede eeuw na Christus, tijdens de hoogtijdagen van het Romeinse rijk. Het is het eerste officiële bewijs dat Oost-Aziaten in die tijd Europa aandeden. Of de Aziaat een fijn leven had in Italië, valt te betwijfelen. Vagnari was destijds een plek waar de Romeinse keizer slaven voor zich lieten werken. Die produceerden ijzeren onderdelen en textiel op een open vlakte, zonder bomen, wat verstikkend heet was in de zomer. De kans is groot dat de Aziaat één van die slaven was. Archeologen van de universiteit hebben in totaal zeventig skeletten opgegraven. De meeste personen die op de begraafplaats lagen werden geboren in de omgeving waar ze ook hun laatste rustplaats vonden. Van het skelet van de Aziaat was weinig over, nog net genoeg voor gedegen onderzoek. Bovenop de man was nog een ander skelet begraven. Hoewel in de eerste eeuw tussen Romeinen en Chinezen veel zijde werd verhandeld, achten de wetenschappers het niet waarschijnlijk dat de Chinezen ook daadwerkelijk in Rome verbleven, omdat nooit eerder een skelet is gevonden met Oost-Aziatische voorouders. Waarschijnlijk ging de handel via tussenpersonen. Een andere theorie dat de Oost-Aziaat een ambassadeur was, achten de onderzoekers ook niet erg waarschijnlijk. Vagnari was volgens hen niet echt een plek voor ambassadeurs. Door het DNA-onderzoek konden de onderzoekers vaststellen dat de moeder van de man Aziatische wortels had. Gegevens over zijn vader kunnen nog niet worden onderzocht met de huidige technieken. Ook is niet bekend of de man zelf naar Europa kwam, of dat zijn voorouders al in Europa woonden.
De Vaticaanse bibliotheek, die wegens een ingrijpende restauratie al bijna drie jaar gesloten is, heropent op 20 september 2010. Dat is een maand vroeger dan gepland. De bibliotheek bevat een van de kostbaarste verzamelingen ter wereld en ging in de zomer van 2007 dicht, dit tot wanhoop van wetenschappers en onderzoekers, die zich de voorbije jaren moesten behelpen met kopieën en microfilms. In het Vaticaan waren ingrijpende verbouwingswerken nodig omdat de vijfhonderd jaar oude gebouwen door het groeiende gewicht aan boeken dreigden in te storten. Dat probleem stelt zich voorlopig nog niet in de Vaticaanse geheime archieven (zie Nieuwsbrief van 18 december 2009) dat zich gedeeltelijk ondergronds bevindt, maar waar zich ondertussen toch ook een onbekend aantal plafondhoge rekken bevinden, goed voor een totale lengte van ruim 84 kilometer.
Wetenschappers bleven de voorbije jaren een beetje verweesd achter. Ze konden weliswaar digitale kopieën van oude manuscripten bestuderen, maar de leeszaal, waar normaal dagelijks toch zowat een honderdtal mensen gebruik van maken, is tijdens de werken verboden terrein. Césare Pasini, prefect van de Vaticaanse bibliotheek, maakte een tijd geleden reeds bekend dat de bibliotheek in 2010 wordt heropend. Dat blijkt nu concreet op maandag 20 september te gebeuren. Sinds juli 2007 worden in de Vaticaanse bibliotheek renovaties uitgevoerd. Enkele gebouwen verkeren in zo'n slechte staat dat het onverantwoord is er eeuwenoude boeken te bewaren.Er komt een systeem van klimaatbeheersing en de nooduitgangen worden verbeterd. Ook het onthaal wordt gemoderniseerd. Bezoekers zullen in de toekomst dankzij de nieuwe elektronische catalogus veel sneller bronnenmateriaal terugvinden.
De pauselijke bibliotheek werd in 1450 op initiatief van de eerste renaissancepaus Nicolaas V opgericht. Paus Leo XIII (1878-1903) stelde als eerste de instelling open voor onderzoek. De bibliotheek bevat ruim 1,6 miljoen werken, inclusief 83.000 incunabelen (wiegendrukken) en meer dan 150.000 manuscripten. Ze bezit tevens 300.000 muntstukken en 20.000 kunstvoorwerpen.Hoewel zijn levenswijze sober was, wilde paus Nicolaas V van Rome de meest prestigieuze stad van de Renaissance maken. "Opdat het prachtige uitzicht van de stad het geloof der nederigen zal versterken", zou hij verklaard hebben. Nicolaas V lokte allerlei wetenschappers, schrijvers en kunstenaars naar Rome. Bovendien vormden zijn boeken de kern van de Vaticaanse Bibliotheek. Daarnaast gaf hij opdracht tot het vertalen van veel Griekse literatuur naar het Latijn en liet hij plannen ontwerpen voor het Vaticaanse Paleis en de Sint-Pietersbasiliek.
Er bestond echter al vanaf de vierde eeuw een documentenverzameling die als bibliotheek en archief diende. Reeds in de zesde eeuw werd de bibliotheek een primaire taak genoemd en werd onder primicerius notariorum geplaatst. Aan het eind van de achtste eeuw werd de eerste bibliothecaris-kardinaal benoemd, die tevens fungeerde als kanselier. Deze verzameling ging in de dertiende eeuw helaas verloren. Een nieuwe verzameling werd opgebouwd maar deze moest zo vaak verhuizen vanwege de conflicten tussen de paus en de Duitse keizer en later tussen pausen en tegenpausen, dat er alleen al door die voortdurende ingrepen vele documenten voorgoed verdwenen. De boeken verhuisden in de veertiende eeuw mee met de pausen naar Avignon en keerden met hen terug na hun periode van ballingschap.
Paus Johannes XXII (overleden in 1334) begon met de derde bibliotheek, maar deze belandde in particuliere handen, namelijk in die van de familie Borghese, en werd pas in 1891 teruggegeven. Paus Eugenius IV (overleden in 1447) beweerde slechts een collectie van 350 Latijnse, sommige Griekse en slechts enkele Hebreeuwse werken te bezitten. Het was dus zijn opvolger, paus Nicolaas V, die pas echt begon met de aankoop van manuscripten en mensen in dienst nam om documenten te laten kopiëren. Vlak na zijn dood in 1455 omvatte de collectie overigens al zowat 1.500 manuscripten. Paus Sixtus IV (overleden in 1484) schreef de pauselijke bul Ad decorem militantis ecclesiae die op 15 juni 1475 verschijnt. Hierin zet hij een juridisch kader op voor de bibliotheek en benoemt de eerste bibliothecaris, de humanist Bartolomeo Platina. In 1481 waren er al 3.500 banden en werd er een klein gebouw ingericht als archief en bibliotheek. Paus Sixtus V (overleden in 1590) gaf architect Domenico Fontana opdracht een nog groter gebouw neer te zetten, dat vandaag nog steeds deel uitmaakt van het bibliotheeksgebouw.
In het begin van de zeventiende eeuw werd, op bevel van Paus Paulus V (overleden in 1621), het archief afgesplitst van de bibliotheek. Zo ontstonden de beroemde 'geheime Vaticaanse archieven'. In 1623 kwamen vele drukken en handschriften uit de Biblioteca Palatina te Heidelberg naar het Vaticaan, de basis van het fonds Palatini. De Codices Reginenses komen dan weer uit de collectie van koningin Christina van Zweden. Napoleon roofde een groot deel van de Vaticaanse Bibliotheek en bracht de werken in triomf naar Parijs. In 1815 keerden de meeste werken terug, maar een aantal boeken bevindt zich ook nu nog steeds in de Bibliothèque Nationale de France. Van een teruggave spreekt niemand meer. De Fransen houden de buit van hun roofzuchtige keizer angstvallig in eigen handen. De Vaticaanse Bibliotheek verwierf in de loop der eeuwen ook handschriften en oude drukken uit het bezit van de Romeinse families Chigi en Barberini. De codices uit het bezit van de familie Ottoboni staan bekend als de Ottoboniani.
Door de eeuwen heen hebben verschillende bibliothecarissen van de Vaticaanse Bibliotheek, ook in andere functies, naam gemaakt. Marcello Corvini werd zelfs tot paus gekozen, maar regeerde als Marcellus II slechts 22 dagen. Caesar Baronius was een beroemd kerkhistoricus en kardinaal. Angelo Mai was al beroemd als bibliothecaris van de Biblioteca Ambrosiana in Milaan door zijn ontdekkingen van verloren gewaande teksten in palimpsesten, tweemaal beschreven handschriften. De benedictijn Jean Baptiste François Pitra was al bekend als handschriftenexpert en medewerker van Dom Prosper Guéranger in de abdij van Solesmes en van uitgever Jacques Paul Migne. De huidige collectie handschriften en oude drukken, met name ook incunabelen, is uitzonderlijk door de omvang, diversiteit en kwaliteit. Van zeer vele teksten bezit de Vaticaanse Bibliotheek of zeer veel handschriften, het enige handschrift of handschriften met een bijzondere geschiedenis, waaronder autografen, auteurshandschriften. Ook zijn er vaak meerdere (zeldzame) oude drukken van teksten aanwezig. Aan de bibliotheek is tevens een bibliotheekacademie, de Scuola Vaticana di Biblioteconomia, verbonden.
Tot 14 juni 1966 diende de bibliotheek ook als achtergrondcollectie van op de 'Index van verboden boeken' geplaatste boeken. De Index librorum prohibitorum of kortweg Index was een door de paus vastgestelde lijst van boeken die katholieken niet mochten lezen omdat ze door de Rooms-Katholieke Kerk verwerpelijk werden geacht. Het doel van de lijst was te voorkomen dat de gelovigen zouden worden gecorrumpeerd en dat probleem werd als acuut aangevoeld nadat de boekdrukkunst de verspreiding van boeken op zeer ruime schaal had mogelijk gemaakt. In 1966 maakte Paus Paulus VI een eind aan de Index. Auteurs waarvan werk op de lijst stond, werden wel aangemoedigd hun werken aan te passen zodat ze van de lijst konden worden afgevoerd, en om hun werk voor publicatie te laten lezen. Ook werd verklaard dat de morele autoriteit van de Index nog altijd bleef bestaan.
http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml
http://asv.vatican.va/home_it.htm
http://www.vaticanlibrary.vatlib.it/BAVT/scuola/default.htm
De Italiaanse luchtvaartmaatschappij Alitalia introduceerde deze week twee nieuwe diensten in haar vloot: ‘World News’ en ‘Connecting Flights’. ‘World News’, een dagelijkse nieuwsuitzending (met o.a. business, lifestyle, sport in het Engels en Italiaans) zal worden uitgezonden op het inflight entertainment systeem. Er is een update voorzien om de tien minuten. De dienst ‘Connecting Flights’ ngeeft passagiers belangrijke informatie met betrekking tot de Group Alitalia-connectievluchten vanuit Rome Fiumicino, Milaan Malpensa en Milaan Linate. Deze service is beschikbaar gedurende een halfuur vóór de landing. Het toont de bestemmingen, vluchtnummers, vertrektijden en de geplande departure gate.